Διαφυλάσσοντας την Ισπανία

rts1e8f5 1Τίποτα δεν κάνει τους ενδιαφερόμενους φίλους να εμφανίζονται ξαφνικά όσο μια κρίση. Αυτό συνέβη βεβαίως με την τρέχουσα κατάσταση στην Ισπανία, όπου η Καταλονία κήρυξε δημοψήφισμα ανεξαρτησίας για την 1η Οκτωβρίου.

Μεταξύ των πολλών μηνυμάτων υποστήριξης τις τελευταίες εβδομάδες, υπήρξαν αρκετά ερωτήματα σχετικά με το γιατί η Ισπανία δεν επιτρέπει απλώς να διεξαχθεί το δημοψήφισμα. Αλλά αυτό δεν είναι επιλογή.

Η ιδέα ότι η Καταλονία πρέπει να είναι σε θέση να διεξαγάγει το δημοψήφισμα της, με βάση την αρχή του «δικαιώματος απόφασης» (derecho a decidir), παρουσιάστηκε στον διεθνή Τύπο και μάλιστα κέρδισε απήχηση μεταξύ ορισμένων τομέων εντός της Ισπανίας. Πολλοί έχουν αναφέρει την απόφαση του πρώην βρετανού πρωθυπουργού Ντέιβιντ Κάμερον να επιτρέψει το δημοψήφισμα ανεξαρτησίας της Σκωτίας να λάβει χώρα το 2014.

Ωστόσο, μια τέτοια διαδικασία είναι παράνομη σύμφωνα με το ισπανικό σύνταγμα του 1978. Το σύνταγμα αυτό σήμανε τη μετάβαση της χώρας από τη δικτατορία στη δημοκρατία και παρέχει το πλαίσιο για το ισπανικό κράτος δικαίου. Και όπως δηλώνει ρητά, είναι «βασισμένο στην αδιαχώριστη ενότητα του ισπανικού έθνους», με κυριαρχία που ανήκει «στον ισπανικό λαό».

Εν ολίγοις, η Ισπανία είναι ένα έθνος, αδιαίρετο. Ως εκ τούτου, ένα δημοψήφισμα για την απόσχιση δεν μπορεί να προχωρήσει νόμιμα χωρίς να παραβιάζει τη συνταγματική τάξη που έκτισε η χώρα τα τελευταία 40 χρόνια, από το θάνατο του δικτάτορα Φρανσίσκο Φράνκο το 1975.

Ωστόσο, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η αρχή ότι η Ισπανία είναι και πρέπει να παραμείνει μια ενιαία χώρα δεν αποκλείει με κανέναν τρόπο την ύπαρξη ατομικών ή ομαδικών ταυτοτήτων. Αντίθετα, το προοίμιο του συντάγματος περιλαμβάνει μια υπόσχεση για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, του πολιτισμού, των παραδόσεων, των γλωσσών και των θεσμών των «λαών της Ισπανίας».

Από την εν λόγω υπόσχεση αναπτύχθηκε ένα σύνθετο σώμα νόμων που χορήγησε περιφερειακή αυτονομία, συμπεριλαμβανομένης ιδίως της Καταλονίας, με σημαντικές αρμοδιότητες που μεταφέρθηκαν στην περιφερειακή κυβέρνηση της Καταλονίας. Η βαθμονόμηση αυτής της σχέσης μεταξύ ομάδας, περιοχής και έθνους είναι μια δύσκολη και συνεχής διαδικασία, αλλά συμβαίνει μέσα στο πλαίσιο ενός γενικού συνταγματικού συστήματος. Ένα δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία θα διασπάσει το σύστημα αυτό.

Κάποιοι ισχυρίζονται ότι η απάντηση είναι να αλλάξει το σύνταγμα για να επιτρέψει ένα τέτοιο δημοψήφισμα ανεξαρτησίας. Όμως, παρ’ ότι οι εκκλήσεις για μια τέτοια αλλαγή θα γίνουν σίγουρα πιο έντονες, θα ήταν ανοησία να ληφθούν υπόψη. Κάτι τέτοιο όχι μόνο θα αντέκρουε τη βούληση μιας συντριπτικής πλειοψηφίας ισπανών πολιτών, θα μπορούσε επίσης να προκαλέσει θανατηφόρο πλήγμα στην ισπανική δημοκρατία.

Το δημοκρατικό ισπανικό κράτος, βασισμένο στην ιδέα ενός ισπανικού έθνους που περιλαμβάνει όλους τους λαούς της Ισπανίας, είναι μοντέρνο, πλουραλιστικό και ευέλικτο. Ενίσχυσε μια αλληλεξάρτηση που απορρέει από τη συλλογική μας εμπειρία και την κοινή ιστορία. Η διευκόλυνση της διαίρεσης αυτής της ιδέας της Ισπανίας θα επιταχύνει την πρόοδο του είδους του εθνικισμού που έχει αναπτυχθεί σε άλλα μέρη της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής. Η αποδοχή των ψήφων για την απόσχιση δεν είναι δημοκρατική πράξη, πρόκειται για επίθεση κατά της δημοκρατίας.

Αλλά η αποτροπή ενός αντισυνταγματικού δημοψηφίσματος είναι μόνο το πρώτο βήμα προς την προστασία της ισπανικής δημοκρατίας. Η Ισπανία πρέπει επίσης να αποφασίσει πώς να προχωρήσει μετά την 1η Οκτωβρίου. Οι επιλογές που θα κάνει όχι μόνο θα καθορίσουν τη μελλοντική της δημοκρατική ζωντάνια, θα παράσχουν επίσης ένδειξη για το πώς μπορούν να προχωρήσουν άλλες φιλελεύθερες δημοκρατίες, που αντιμετωπίζουν παρόμοιες δυνάμεις που διαδραματίζονται στους δρόμους της Βαρκελώνης (περιφερειακή πρωτεύουσα της Καταλονίας).

Εάν η Ισπανία πρόκειται να παραμείνει ένα έθνος, αυτό το έθνος πρέπει να εκδηλωθεί σε όλη την ισπανική κοινωνία. Και, εδώ, πρέπει να γίνει πολλή δουλειά.

Μια από τις συνέπειες της αυξανόμενης αυτονομίας της Καταλονίας και η κατάχρηση αυτής της αυτονομίας από τους αυτονομιστές στην περιφερειακή κυβέρνηση ήταν η απόσυρση του ισπανικού κράτους από την περιοχή. Οι συνδέσεις μεταξύ κράτους και πολίτη έχουν γίνει όλο και πιο απομακρυσμένες, οδηγώντας στη χαλάρωση των κοινωνικών δεσμών που συγκρατούν το έθνος.

Ένα παρόμοιο φαινόμενο συνέβη στην υπόλοιπη Ισπανία και, πράγματι, σε ολόκληρη τη Δύση. Αυτό δεν οφείλεται στον περιφερειακό διαχωρισμό, αλλά στην αυξανόμενη αίσθηση της αποσύνδεσης των πολιτών από τη λειτουργία του κράτους. Η σχέση μεταξύ των ανθρώπων και της κυβέρνησής τους έχει πάρει μια δυναμική που μοιάζει όλο και περισσότερο με αυτή των πελατών και των παρόχων υπηρεσιών.

Αυτό που χρειάζεται σήμερα η Ισπανία είναι μια συντονισμένη προσπάθεια για την εμπλοκή της κοινωνίας - ιδιαίτερα των νεότερων γενεών - με το σχέδιο διακυβέρνησης. Όπως για τη γενιά που γεννήθηκε κατά τη μετάβαση στη δημοκρατία (La Transición), μια διαδικασία στην οποία δεν μπορούσε κανείς παρά να αισθανθεί ενωμένος.

Η La Transición, ωστόσο, έχει καταστεί κατά κάποιο τρόπο θύμα της δικής της επιτυχίας, καθώς εκείνη η εποχή και εκείνοι που έζησαν μέσω αυτής εξακολουθούν να κυριαρχούν στην πολιτική συνείδηση ​​της Ισπανίας. Αυτό έχει δημιουργήσει μια γενετική διάσπαση που μπορεί να διαπιστωθεί στη συζήτηση της Καταλονίας στο ισπανικό Σοσιαλιστικό Κόμμα: ενώ τα παλιά στελέχη υπερασπίζονται σθεναρά τη συνταγματική τάξη της Ισπανίας, τα νεότερα μέλη του κόμματος έχουν λάβει μια πιο αμφιλεγόμενη θέση. Είναι ζωτικής σημασίας η σύνδεση με αυτή τη νέα γενιά με μια διαδικασία που δεν είναι παθητική, αλλά περιλαμβάνει καθημερινή δέσμευση.

Καθ 'όλη τη διάρκεια της ιστορίας της, η Ισπανία έχει κυμανθεί μεταξύ πρωτοστάση και πίσω τροχού. Μερικές φορές αυτό που συμβαίνει στην Ισπανία προοιωνίζει τις εξελίξεις αλλού. Άλλες φορές, η Ισπανία αισθάνεται απλώς τις μετασεισμικές δονήσεις μακρινών γεγονότων. Η κατάσταση στην Καταλονία, χωρίς να χρειάζεται να το πούμε, ταιριάζει στην πρώτη κατηγορία.

Η πρόκληση της εμβάθυνσης των σχέσεων μεταξύ πολιτών, κρατών και κοινωνίας είναι καθολική. Και, δεδομένου του πειρασμού να επανέλθουμε στον εθνικισμό ή τον φυλετισμό - ο οποίος, όπως είδαμε πρόσφατα στις ώριμες δημοκρατίες, απειλεί άμεσα τον φιλελευθερισμό και το κράτος δικαίου - είναι επίσης επείγουσα.

Στην Ισπανία, το έργο είναι προκαθορισμένο. Αν όμως μπορέσει να το καταφέρει, η χώρα - και η δημοκρατία γενικότερα - θα επωφεληθεί από αυτό.  

back to top

MORE TO READ