Μια πρόβλεψη για το 2017: Τίποτα δε θα αλλάξει

london eye nyeΣτο τέλος κάθε έτους, οι σχολιαστές παραδοσιακά εξετάζουν τα μοτίβα που προκύπτουν και πιθανώς θα διαμορφώσουν το μέλλον. Αυτές οι προβλέψεις συνήθως αγνοούν το φτωχό ιστορικό των προφητών. Η παρούσα συναίνεση εντοπίζει δύο μοτίβα για το ερχόμενο έτος: την άνοδο του λαϊκισμού, και την ισχυρότερη ανάπτυξη και επιστροφή του πληθωρισμού.

Τα δύο ζητήματα είναι αλληλένδετα. Φοβούμενοι την πτώση του βιοτικού επιπέδου για την πλειοψηφία, τα εκλογικά σώματα έχουν αγκαλιάσει απλοϊκές εξηγήσεις για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν πολλές δυτικές κοινωνίες και οικονομίες. Έχουν στηρίξει υποψήφιους με μαγικές λύσεις, υποσχόμενους ανώδυνη και γοργή αποκατάσταση της ευημερίας.

Είναι σχεδόν βέβαιο πως θα απογοητευτούν. Η κλίμακα και η περιπλοκότητα των σύγχρονων κοινωνιών, των παγιωμένων ιδιωτικών συμφερόντων, και των θεσμών που αποστεώνονται από ισχυρές αντισταθμιστικές δυνάμεις, κάνουν τις ριζοσπαστικές αναδιαμορφώσεις όλο και πιο δύσκολες – ακόμη και μπροστά στη διάσπαρτη δυσαρέσκεια. Το πιο πιθανό είναι ότι τίποτα δε θα αλλάξει το 2017.

Όσο προβλέπουν μια άνοδο του λαϊκισμού επικαλούνται τη νίκη του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ, την ψήφο της Βρετανίας υπέρ της εξόδου από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την απόρριψη στην Ιταλία των συνταγματικών μεταρρυθμίσεων. Οι ολλανδικές, γαλλικές και γερμανικές εκλογές του επόμενου έτους, λένε, θα προωθήσουν αυτήν την ανησυχητική τάση. Περιθωριακοί πολιτικοί υποψήφιο θα κερδίσουν στήριξη με βάση την ακραία αντίθεση στην παγκοσμιοποίηση και τη μετανάστευσης.

Αυτοί οι φόβοι υποτιμούν την ισχύ του status quo.

Η υπόσχεση του Ντόναλντ Τραμπ να «αποξηράνει τον βάλτο» της πολιτικής θα μπορούσε να είναι η πρώτη λαϊκιστική υπόσχεση που μπορεί να εκτεθεί. Θα χρειαστεί δοκιμασμένους πολιτικούς λειτουργούς για να διαχειριστεί τις πρακτικές ανάγκες της διακυβέρνησης. Θα χρειαστεί να συνεργαστεί με κατεστημένους θεσμούς για να περάσει οποιαδήποτε από τις υποσχεθείσες πολιτικές του. Αυτές οι πολιτικές θα απαιτήσουν τον ξεριζωμό βαθιά παγιωμένων συμφερόντων. Η ακύρωση του ελεύθερου εμπορίου και ο επαναπατρισμός των θέσεων εργασίας θα είναι μια αργή και πιθανώς αδύνατη διαδικασία. Η επιβολή της αλλαγής σε περίπλοκες παγκόσμιες αλυσίδες προμηθειών και επιχειρηματικά μοντέλα μπορεί να είναι ακόμη πιο δύσκολη, ιδιαίτερα εάν η επιχειρηματική Αμερική έχει λόγο στο ζήτημα.

Το Brexit, παρομοίως, μπορεί να μην αποδειχτεί το ριζικό διαζύγιο που περίμεναν πολλοί ψηφοφόροι. Η βρετανική κυβέρνηση έχει σημειώσει ελάχιστη πρόοδο στην αποδέσμευσή της από την ΕΕ. Η απειλή για την ενότητα της Μεγάλης Βρετανίας, τα εγχώρια εκλογικά κίνητρα, μια απελπισμένη προσπάθεια από την ΕΕ να διατηρηθεί εάν η Ιταλία και η Γαλλία φλερτάρουν με την έξοδο, και νέες κρίσεις πολιτικής ή ασφαλείας μπορεί να αραιώσουν ή ακόμη και να ανατρέψουν το αποτέλεσμα του δημοψήφισματος. Στην Ιταλία, η επιστροφή του πρώην πρωθυπουργού Ματέο Ρέντσι, ο οποίος παραιτήθηκε αφού στοιχημάτισε την καριέρα του στο συνταγματικό δημοψήφισμα, δεν είναι αδιανόητη.

Καθώς οι νέες ηγέτες δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στις λαϊκές προσδοκίες, και επικρατεί η απογοήτευση, η πιθανότερη πορεία είναι αυτή της Ελλάδας, όπου οι τύχες του ΣΥΡΙΖΑ, του ριζοσπαστικού κόμματος που ανήλθε στην εξουσία το 2015, έχουν μετριαστεί από τις πραγματικότητες της διακυβέρνησης και την εξασθένιση των μη ρεαλιστικών ελπίδων.

Η πίστη στην επιστροφή του πληθωρισμού είναι παρομοίως εσφαλμένη, επειδή επίσης υποθέτει ότι οι σημερινοί πολιτικοί είναι ικανοί να πάρουν δύσκολες αποφάσεις. Η ιδέα είναι πως οι επικείμενες φορολογικές περικοπές και νέες κρατικές δαπάνες σε υποδομές, πιθανώς χρηματοδοτούμενες μέσω ελλειμμάτων, θα ανατρέψουν σύντομα χρόνια στασιμότητας. Ο Τραμπ έχει υποσχεθεί μια τέτοια ατζέντα, και οι πολιτικοί παράγοντες σε Ευρώπη και Ιαπωνία παρακολουθούν στενά.

Όμως αυτά τα προτεινόμενα μέτρα δεν είναι ριζικά διαφορετικά από αυτά που δοκιμάστηκαν τα τελευταία οκτώ χρόνια, τα οποία δεν έχουν καταφέρει να αναβιώσουν την ανάπτυξη ή να δημιουργήσουν σημαντικό πληθωρισμό. Και αγνοούν τα προβλήματα του υψηλού επιπέδου χρέους και την υπάρχουσα δημοσιονομική πίεση από τη γήρανση των πληθυσμών. Με ακόμη και τα άξια σχέδια να χρειάζονται χρόνο για να ξεκινήσουν, τα γρήγορα αποτελέσματα μπορεί να είναι ανέφικτα, και η εκπλήρωσή τους θα χρειαστεί πολιτική βούληση. Η Ιαπωνία, η οποία παραμένει κολλημένη σε στασιμότητα παρά τις δεκαετίες τέτοιων πολιτικών, επιδεικνύει πόσο δύσκολη είναι αυτή η πρόκληση.

Μία ακόμη επιπλοκή είναι πως το επιχείρημα της επιστροφής του πληθωρισμού εξαρτάται από την ανάκαμψη της οικονομίας της Κίνας. Ωστόσο, η Κίνα συνεχίζει να στηρίζει την αποδυναμωμένη ανάπτυξη με μη βιώσιμη, χρηματοδοτούμενη με χρέος, ενίσχυση και μια χειραγωγημένη νομισματική υποτίμηση. Οι δύσκολες αποφάσεις – όπως οι απαραίτητες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις – δε βρίσκονται στον ορίζοντα ούτε εκεί.

Όποια κι αν είναι τα οφέλη της επιστροφής του πληθωρισμού, εν τέλει, είναι πιθανό να επιδεινώσει τις ανισότητες τρεχουσών συναλλαγών, να διαστρεβλώσει τις κεφαλαιακές ροές και να επιδεινώσει τη νομισματική μεταβλητότητα, ενώ ένα ισχυρότερο δολάριο και τα υψηλότερα επιτόκια θα φέρουν σε μειονεκτική θέσει τους εξαγωγείς στις ΗΠΑ. Τίποτα από αυτά δε βρισκόταν στην ατζέντα του Τραμπ, και όλα αυτά αποδυναμώνουν την αφοσίωση στις πολιτικές του.

Εν ολίγοις, μια ανάκαμψη της ανάπτυξης και του πληθωρισμού θα αποδειχθεί εφήμερη για τον ίδιο λόγο με τους λαϊκιστές: κανένα από τα υποκείμενα προβλήματα δε θα έχει αντιμετωπιστεί. Οι προκλήσεις του χρέους, των αδύναμων τραπεζικών συστημάτων, της ασθενούς ζήτησης, του επιβραδυνόμενου παγκόσμιου εμπορίου και κεφαλαιακών ροών, της μεταβολής της δημογραφίας, και του επιβαρυμένου περιβάλλοντος, για μια ακόμη φορά αναβάλλονται για άλλη στιγμή. Όμως και τα μισητά κατεστημένα πρόσωπα κατά των οποίων εκστράτευσαν, οι νέοι λαϊκιστές θα εκτεθούν σύντομα ως πολιτικά ανίκανοι.

Από το 2008, η αντίσταση στην αντιμετώπιση δύσκολων ζητημάτων, η αδυναμία αποδοχής του κόστους της απαραίτητης προσαρμογής και η έλλειψη ηγεσίας, είχαν ως αποτέλεσμα τη στασιμότητα. Αυτό είναι απίθανο να αλλάξει το 2017. Οι πολιτικοί παράγοντες θα κάνουν ό,τι περνά από το χέρι τους για να τα βγάλουν παρά. Όμως η απουσία εύκολων, χωρίς κόστος, απαντήσεων υποδεικνύει πως, φτάνοντας ο επόμενος Ιανουάριος, ο κόσμος θα έχει παραμείνει λίγο πολύ στο ίδιο σημείο που βρίσκεται τώρα – σε σύγχυση.  

back to top

MORE TO READ