Οικονομικά για μη ειδικούς: Τα δομημένα Ομόλογα

bondsΟι παραπάνω μορφές ομολόγων είναι οι βασικές και πιο απλές. Πέρα από αυτές υπάρχουν και μπορούμε να «κατασκευάσουμε» ό,τι είδους ομόλογο επιθυμούμε. Ο τομές των οικονομικών που ασχολείται με την κατασκευή αυτών των εξειδικευμένων ομολόγων ονομάζεται Χρηματοοικονομική Μηχανική (Financial Engineering). Σε αντίθεση λοιπόν με άλλες κατηγορίες ομολόγων που είναι γενικής μορφής, τα δομημένα ομόλογα είναι εξατομικευμένα και φτιαγμένα για τις ειδικές ανάγκες ενός συγκεκριμένου επενδυτή.  Συνήθως τα δομημένα ομόλογα δεν έχουν αποδόσεις που εξαρτώνται μόνο από ένα κουπόνι όπως τα ομόλογα με κουπόνι, ούτε μόνο από την διαφορά μεταξύ της τιμής αγοράς και πώλησης όπως συμβαίνει με τα ομόλογα υπό  έκπτωση.

Η απόδοσή τους συνδέεται με άλλα επενδυτικά προϊόντα όπως χρηματιστηριακούς δείκτες, τιμές μετοχών, συναλλαγματικές ισοτιμίες, τιμές ακινήτων, κλπ. Για παράδειγμα επενδύω €1000 σε ένα δομημένο ομόλογο διάρκειας ενός έτους, το οποίο θα αποδώσει όσο ο γενικός δείκτης του χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης (NYSE). Δηλαδή, σε ένα χρόνο από σήμερα θα πάρω πίσω τα €1000 που επένδυσα  συν την απόδοση από το NYSE κατά την διάρκεια του έτους. Αν ο δείκτης ήταν 5000 μονάδες όταν αγόρασα το δομημένο ομόλογο και είναι 6000 μονάδες στην λήξη του τότε είχε απόδοση 20%. Επομένως, από το δομημένο ομόλογο θα πάρω την ίδια απόδοση 20%, δηλαδή €200. Σε περίπτωση πτώσης της τιμής του NYSE στην διάρκεια του έτους μπορεί ένα δομημένο ομόλογο να προβλέπει ότι δεν θα έχω αρνητική απόδοση και απλά θα πάρω πίσω τα €1000 που επένδυσα. Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να μην υπάρχει τέτοια προστασία σε πτώση του NYSE ή να έχει κάποιο κατώφλι (όριο): μέχρι και 30% πτώση δεν θα χάσω μέρος του κεφαλαίου των €1000 που επένδυσα αλλά πέρα από αυτό θα χάσω όσο και ο δείκτης του NYSE. Έτσι, αν πέσει ο γενικός δείκτης του NYSE στο τέλος του έτους κατά 40% εγώ θα πάρω από το δομημένο ομόλογο το αρχικό κεφάλαιο που επένδυσα €1000, μείον το 40% αυτού, δηλαδή μείον €400. Τι τελικό ποσό θα είναι δηλαδή €600.

Πέρα από αυτές τις απλές σχετικά περιπτώσεις ενός δομημένου ομολόγου που συνδέεται με την απόδοση κάποιοι άλλου περιουσιακού στοιχείου όπως είδαμε στο παραπάνω παράδειγμα, μπορούν να δημιουργηθούν πολύ πιο πολύπλοκα ομόλογα με αποδόσεις που εξαρτώνται από πολύ διαφορετικά κριτήρια. Για παράδειγμα έστω ότι είμαι ο ιδιοκτήτης του κυλικείου του γηπέδου του ΠΑΟΚ στην Τούμπα. Προφανώς τα έσοδά μου εξαρτώνται από το πόσος κόσμος επισκέπτεται το γήπεδο σε κάθε αγώνα. Αυτό με την σειρά του εξαρτάται από το πόσο καλά πηγαίνει ο ΠΑΟΚ στο πρωτάθλημα. Όταν πάει καλά τότε θα γεμίζει το γήπεδο και τα έσοδα του κυλικείου θα είναι υψηλά ενώ όταν δεν πηγαίνει καλά το γήπεδο θα έχει πολύ λίγο κόσμο και εγώ λίγα έσοδα. Ως επιχειρηματίας του κυλικείου έχω κάνει μια επένδυση σε μηχανήματα, εξοπλισμό, κλπ την οποία έχω χρηματοδοτήσει με ένα δάνειο από την τράπεζα. Έχω μηνιαίες πληρωμές για το δάνειό μου που είναι σημαντικές. Όταν ο ΠΑΟΚ πάει καλά, ο κόσμος στο γήπεδο είναι πολύς και τα έσοδα είναι αρκετά ικανοποιητικά ώστε να πληρώνω όλες τις υποχρεώσεις μου και να βγάζω και κέρδος. Αν δεν πηγαίνει καλά ο ΠΑΟΚ και ο κόσμος είναι λίγος, τα έσοδα θα είναι λίγα και θα έχω αδυναμία πληρωμής των δόσεων του δανείου με κίνδυνο την χρεοκοπία και την απώλεια του κυλικείου και της επένδυσής μου. Στην περίπτωση αυτή έχω αναλάβει έναν σοβαρό κίνδυνο. Μπορώ όμως να εξισορροπήσω τον κίνδυνο αυτό μέσα από την κατασκευή και επένδυση σε ένα δομημένο ομόλογο, ένα ομόλογο δηλαδή εξατομικευμένο στις δικές μου χρηματοδοτικές ανάγκες και κίνδυνο. Ένα τέτοιο θα ήταν το ομόλογο που θα έλεγε ότι κάθε μήνα που ο ΠΑΟΚ είναι στις πρώτες 4 θέσεις της βαθμολογίας θα πληρώνω 5% στον αντισυμβαλλόμενο μου και όταν ο ΠΑΟΚ είναι κάτω από την 4η θέση θα με πληρώνει το δομημένο ομόλογο μια απόδοση 20%. Με τον τρόπο αυτό δημιουργώ τεχνητά μια ισορροπία στα συνολικά έσοδά μου από το κυλικείο και το δομημένο ομόλογο. Όταν ο ΠΑΟΚ πηγαίνει καλά, τα έσοδά μου είναι ικανοποιητικά και πληρώνω και μπορώ να πληρώσω τόσο την δόση από το δάνειό μου αλλά και μια απόδοση 5% στον αντισυμβαλλόμενο. Όταν ο ΠΑΟΚ είναι κάτω από την 4η θέση στην βαθμολογία, ο κόσμος στην Τούμπα θα είναι λίγος και τα έσοδά μου χαμηλά. Χωρίς το δομημένο ομόλογο πιθανότατα δεν θα μπορούσα να πληρώσω τις υποχρεώσεις μου. Όμως πλέον έχω μια απόδοση 20% που θα καλύψει τις ανάγκες μου σε μετρητά για την κάλυψη των δόσεων του δανείου μου και πιθανώς και άλλων υποχρεώσεων. Το ποσό του κεφαλαίου του δομημένου αυτού ομολόγου θα είναι ανάλογο με την απόδοση που χρειάζομαι για να καλύπτω τις δόσεις του δανείου μου όταν τα έσοδα από το κυλικείο είναι χαμηλά.

Γενικά, δεν υπάρχουν όρια στο είδος του δομημένου ομολόγου που θα μπορούσα να κατασκευάσω. Θα είναι όμως τέτοιο ώστε να καλύπτει τις εξειδικευμένες ανάγκες μου. Για τον λόγο αυτό τα δομημένα ομόλογα θεωρούνται ομόλογα χαμηλού κινδύνου. Αντισταθμίζουν κινδύνους που έχω στην οικονομική μου δραστηριότητα.

Από το βιβλίο "Οικονομικά για μη ειδικούς"

 Του Περικλή Γκόγκα,Αναπληρωτής καθηγητής Οικονομικής Ανάλυσης και Διεθνών Οικονομικών στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης  

back to top

MORE TO READ