«Η Διαφθορά του Καπιταλισμού»

capitalism 1301Σε μία μόλις ημέρα τον περασμένο μήνα, ο καπιταλισμός όπως τον γνωρίζουμε δέχτηκε τριπλό χτύπημα από απίθανες πηγές. Ο Μάριο Ντράγκι, ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η Κριστίν Λαγκάρντ, η διευθύνουσα σύμβουλος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, και ο Ντόναλντ Τουσκ, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, κατήγγειλαν ένα σύστημα που σύμφωνα με αυτούς έχει παραμελήσει την ασφάλεια των πιο αδύναμων μελών του.

Το ότι αυτοί οι επιφανείς υποστηρικτές του οικονομικού φιλελευθερισμού – από τους οποίους και οι τρεις εργάζονται σε θεσμούς που θεωρούνται μέρος της εκτός επαφής ελίτ – ασκούν πλέον κριτική στον καπιταλισμό αποτελεί αντίδραση στο πολιτικό κλίμα του 2016. Αυτό το κλίμα έχει οδηγήσει το Ηνωμένο Βασίλειο να γυρίσει την πλάτη στην ΕΕ και την ευρύτερη άνοδο των πολιτικών κινημάτων κατά της παγκοσμιοποίησης σε όλον τον κόσμο – ιδιαίτερα στις ΗΠΑ, όπου ο Ντόναλντ Τραμπ έχει βάλει τον προστατευτισμό στην καρδιά της προεκλογικής εκστρατείας του.

Για πρώτη φορά μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, το σύστημα που ο κ. Ντράγκι και οι ομόλογοί του βοήθησαν να χτιστεί, βρίσκεται υπό απειλή. Οι ασκούντες την εξουσία και μεγάλα μέρη του εκλογικού σώματος φοβούνται για το τι μπορεί να ακολουθήσει.

Η «Διαφθορά του Καπιταλισμού» εξηγεί γιατί βρισκόμαστε εδώ που βρισκόμαστε. Ο συγγραφέας, ο Γκάι Στάντινγ, είναι καθηγητής της Σχολής Ανατολικών και Αφρικανικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου – ένας θεσμός γνωστός για την αντίθεσή του στον «φιλελευθερισμό» που έχει χαρακτηρίσει τον κυρίαρχο οικονομικό τρόπο σκέψης.

Παρ’ ότι η άποψή του είναι αριστεριστική, πολλές από τις ιδέες του συγγραφέα για τη διόρθωση του συστήματος – όπως ένα καθολικό βασικό εισόδημα, όπου όλοι οι πολίτες θα λαμβάνουν τακτικές πληρωμές από το κράτος, είτε εργάζονται είτε όχι – λαμβάνουν περισσότερη προσοχή από το κυρίαρχο ρεύμα. Το αποτέλεσμα είναι ένα έγκαιρο βιβλίο, που παρά τις ατέλειες σε κάποια σημεία, αποτελεί ένα ενδιαφέρον ανάγνωσμα.

Ο Στάντινγκ εξηγεί πώς ο καπιταλισμός έχει διαφθαρεί καθώς η ασφάλεια των πολλών έχει αποδυναμωθεί για να ενισχυθεί η θέση αυτών που κρατούν το μεγαλύτερο μέρος του πλούτου της κοινωνίας. Σήμερα, εξηγεί, έχουμε ένα στημένο σύστημα που αφήνει όσους δεν έχουν μεγάλη περιουσία με ελάχιστα δικαιώματα.

Δανείζεται από την κριτική του Τζον Μέιναρντ Κέυνς για την τάξη των εισοδηματιών – γενικώς, αυτοί που ζουν χάρη σε εισόδημα από περιουσιακά στοιχεία, όπως πατέντες και πνευματικά δικαιώματα, και επενδύσεις. Και όπως και ο Κέυνς, θέλει να δει το τέλος των εισοδηματιών, λόγω του ότι το σύστημα που έχουν δημιουργήσει είναι τόσο ανεπαρκές όσο και εξαιρετικά άδικο. Αυτούς του πάτου ο Στάντινγκ τους αποκαλεί πρεκαριάτο – οι εργαζόμενοι που είναι περισσότερο εκτεθειμένοι στην ανασφάλεια που χαρακτηρίζει αυτήν την εποχή καπιταλισμού εισοδηματιών, καθοδηγούμενου από τον καπιταλισμό.

Το βιβλίο χωρίζεται σε κεφάλαια που εξετάζουν τους τρόπους με τους οποίους τα συμφέροντα της τάξης των εισοδηματιών έχουν προωθηθεί εις βάρος των υπολοίπων. Υπάρχου αδυναμίες σε κάποια από τα επιχειρήματα.

Για τον συγγραφέα, η αυτονομία των κεντρικών τραπεζών στον καθορισμό της νομισματικής πολιτικής όπως θεωρούν σωστό υπογραμμίζει το πόσο λίγο έλεγχο έχουν οι περισσότεροι άνθρωποι επί των οικονομικών δυνάμεων. Ωστόσο, παραλείπει να αναφέρει πως ένας από τους λόγους που δόθηκε αυτή η ανεξαρτησία ήταν το γεγονός πως ο κρατικός έλεγχος επί των επιτοκίων είχε οδηγήσει σε διψήφιο πληθωρισμό σε ανεπτυγμένες χώρες τις δεκαετίες του 1970 και του 1980. Οι γοργές αυξήσεις των τιμών – και τα υψηλά επιτόκια που χρειάζονταν για να τις φέρουν υπό έλεγχο – είχαν καταστροφικές συνέπειες για τους πιο ευάλωτους στην κοινωνία. Όμως σε σχέση με την αδικία της πολιτικής στέγασης στο Ηνωμένο Βασίλειο, ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα της δύναμης των εισοδηματιών, τα επιχειρήματα είναι σωστά.

Είναι οι συνθήκες εργασίας στην εποχή των σκοτεινών σατανικών εφαρμογών, όπου τα δεδομένα χρησιμοποιούνται για να παρακολουθούν και να ελέγχους μια εργατική δύναμη με ελάχιστα σε όρους εργασιακών δικαιωμάτων, εκεί που ο συγγραφέας είναι περισσότερο προφητικός. 

Προς το τέλος του βιβλίου, ο Στάντινγκ, πρώην εργαζόμενος της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, γράφει πως η ευπάθεια του πρεκαριάτου σήμερα είναι αδυναμία όλων αύριο. Και σε αυτό έχει σίγουρα δίκιο.

Όπως αναγνωρίζουν ακόμη και αυτοί που συνέβαλαν στη δημιουργία του, το σύστημα όπως έχει δεν μπορεί να αντέξει. Στη συνάντηση του ΔΝΤ τον Οκτώβριο όλες οι συζητήσεις αφορούσαν ένα πιο περιληπτικό σύστημα.

Ελπίζει κανείς πως κάποια από όσα γράφει ο Στάντινγκ θα εισακουστούν και το σύστημα θα μπορέσει να μεταρρυθμιστεί προς όφελος των πολλών προτού να είναι αργά.

Παρ’ ότι ένα τέτοιο βιβλίο δεν είναι ίσως το σωστό σημείο να τονίσει κανείς τα πλεονεκτήματα του καπιταλισμού, φτάνει κανείς να κοιτάξει κάποιος τις πολιτικές δυνάμεις που βρίσκονται σε άνοδο για να δει πόσο χειρότερα συστήματα θα μπορούσαν να υπάρξουν από αυτό που έχουμε τώρα.

 

***από τον Γκάι Στάντινγκ

    

back to top

MORE TO READ